www.rec.org.mk

Добитник на наградата за најактивен млад новинар енвироменталист во 2007 г. е Лаура Авдиу.

On 28th March, 2008 in Belgrade Public Consultation Meeting will be held

to which the European Bank for Reconstruction and Development (EBRD)

invites civil society organisations, its clients, partners and all

interested people to comment on draft revisions of the Bank's

    * Environmental and Social Policy; and

    * Public Information Policy.

The meeting will be held in English.

For further information please check:

http://www.ebrd.com/about/policies/
enviro/policy/review/index.htm

http://www.rec.org/ebrd_consultation

Поважни линкови
и страници за екологија

www.ifej.org

www.greenaccord.it

www.biosfera.org.mk

www.dem.org.mk

www.greenaccord.it

MALI HIDROCENTRALI - EKONOMSKI I ENERGETSKI EFIKASNI PROEKTI

Slobodan Sofeski KOSMOInovativen Centar
Sigurno nema da go re{ime problemot so snabduvawe so elektri~na energija sega i vo idnina dokolku gi izgradime site mo`ni lokacii kade se predviduvaat mali hidrocentrali. Nivnata raspolo`iva mo}nost iznesuva okolu 10-15% od sega{noto proizvodstvo na elektri~na energija vo zemjata {to na primer e pomalku od tehni~kite zagubi vo elektri~nata mre`a ili pak mnogu pomalku od izgradba na eden blok vo TEC Negotino ili vo TEC Oslomej kade postoi cela infrastruktura. Od druga seu{te ne e napravena strategija za odr`livost na `ivotnata sredina pri gradba na mali hidrocentrali iako spored zakonot za `ivotna sredina pred izgradba na sekoj investicionen objekt potrebna e ekolo{ka dozovla. Vo kolku se po~ituva zakonskata regulativa i se nastojuva da ne se naru{i i da se podobri `ivotnata sredina pri izgradbata, ekolo{kata dozvola treba da bide vkalkulirana vo presmetkite za ekonomska isplatlivost na investitorot. No i pokraj gorenavedenite fakti koristeweto na ovoj energetski resurs treba da se poddr`i. Lokaciite na koi }e se gradat hidrocentralite pokraj energetska vrednost }e ovozmo`at i drug stopanski razvoj (turizam, zemjodelstvo i sl.), no ne smee od ekolo{ki aspekt da se naru{i toa {to vo idnina }e ima daleku pogolema vrednost. Treba da se napravat napori da se donese zakonskata regulativa posebno za javno-privatnoto partnerstvo {to }e pridonese za razvoj i impementacija na objekti od po{irok op{testven interes. Od druga strana treba da se iskoristat iskustvata na gradba na mali hidrocentrali vo Avstrija, Francija ili [vajcarija kade odredeni aspekti se dovedeni do sovr{enstvo. Pomislata deka treba da insistirame na stranski investicioni vlo`uvawa se pogre{ni vo ovaa oblast. Primer e sosedna Albanija koja ima izgradeno hidrocentrali na skoro site mo`ni lokacii so svoi investicii. Isto taka treba da se znae deka vakvi objekti voobi~aeno se gradat so sredstva od penziski fondovi {to kaj nas seu{te ne se praktikuva. Iako edna od pri~inite e seu{te nedefiniranata pravna ramka za privatno-javno partnerstvo mnogu malku e napraveno za promocija i edukacija na zainteresiranite stopanski subjekti i gra|anite. Denes vo se pove}e zemji od svetot privatnata inicijativa vo oblasta na mali hidrocentrali stanuva dominantna pri {to namesto devizata “fast money” – brzo doa|awe do pari, se zamenuva so devizata sustainable money – postojan priliv na pari, {to e pravecot vo koj treba da se razmisluva pri izgradba na mali hidrocentrali i vo Makedonija. Osnovni pri~ini poradi koi treba da se poddr`i razvojot i izgradbata na mali hidrocentrali se: - Mo`nost za iskoristuvawe na najstariot poznat obnovliv izvor na energija - vodata, na na~in koj {to nema da predizvika negativni posledici na `ivotnata sredina i okolina, pri {to dispozicijata na subjektite treba da se bira taa da ne ja naru{uva prirodnata ramnote`a na `iviot svet tuku naprotiv da ja unapredi. - Raspolo`ivi prirodni neiskoristeni mo`nosti za realizacija na ovie proekti vo zemjata - Otvorawe na aktivnosti na investirawe vo ovoj del na energetskiot sektor - Prifatlivi investicioni tro{oci - Kratok period na gradba, brzo pu{tawe vo rabota - Relativno brzo vra}awe na vlo`enite sredstva - Cenata na elektri~nata energija ne zavisi od cenata na naftenite derivati - Niski godi{ni tro{oci za rabota i odr`uvawe (objektite rabotat bez posada - avtomatski) - Korisni se za lokalno snabduvawe so elektri~na energija (namaleni transportni i drugi tro{oci) - Vleguvawe na privaten kapital vo energetskiot sektor - Implementacija na javno-privatno partnerstvo Za pottiknuvawe i realizacija na ovoj vid na investicii e podgotven “Prira~nik za realizacija na proekti za mali hidrocentrali” vo koj se dadeni odgovori na niza pra{awa od praven, ekonomski i tehni~ki karakter {to treba da gi ohrabri zainteresiranite strani vo nivnite nameri vo nasoka na slednoto: - podigawe na javnata svest za potrebata od koristewe na ekolo{ki ~ist i obnovliv izvor na energija - vodata, na na~in koj ima isplatliva cena na ~inewe - podobruvawe na uslovite na `ivotnata sredina soglasno standardite i preporakite na programite na Obedinetite Nacii - privlekuvawe na doma{ni i stranski privatni investicii vo elektroenergetskiot sektor - anga`irawe na doma{nata grade`na operativa, kako i doma{nite proizvoditeli na oprema i konsultanti - razvoj na pomalku razvienite i pomalku dostapni delovi na zemjata i izgradba na infrastruktura za razvoj na mali stopanski subjekti za {to osnoven preduslov e elektrifikacija na tie podra~ja pri {to malite hidrocentrali se najpogoden na~in za ostvaruvawe na taa cel - razvoj na lokalen turizam i izgradba na mali hidro akumulacii - vklu~uvawe na doma{ni eksperti vo proektirawe i izgradba na objektite - obezbeduvawe investicii na lokalno nivo so primarno u~estvo na lokalnite organi na dr`avnata uprava Vo nekolku studii identifikuvani se pove}e od 400 potencijalni lokacii za izgradba na mali hidrocentrali. Od druga strana zakonskata procedura za gradewe na mali hidrocentrali se u{te e dosta kompleksna, bidej}i dozvolite za gradba se vo nadle`nost na pove}e organi na dr`avata. Mnogumina bi sakale da izgradat mala hidrocentrala no neznaat od kade da zapo~nat. Potrebata od poznavawa na regulativata isto kako i tehni~kite poznavawa se osnoven preduslov pred zapo~nuvawe so ovoj blagoroden biznis.

Zjaret që përshkuan vendin gjatë verës,shkatuan dëme ekologjike

Qeveria e Maqedonisë premtoi se do të bëjë sanimin e pasojave nga zjarret e sivjetshme,të cilat dogjën gjithsej 34.010 hektarë pyll. Siç ka bërë të ditur zëdhënesi qeveriatrë Ivica Bocevski gjatë një aksioni masiv të cilin do ta ndërmer qeveria,në të gjitha rajonet e vendit do  të mbillen aq drunj sa ka banorë në Republikën e Maqedonisë.

Temperaturat e larta që  përshkuan territorin e Maqedonisë gjatë këtij viti,krijuan terren të favorshëm për përhapjen e zjarreve në pyjet dhe kullotat e vendit.Statistikat tregojnë se në periudhën nga 1 Janari deri më 30 Tetorë të vitit 2007 në vendin tonë ka pasur gjithsejt 557 zjare pyjore aktive.Si pasojë e tyre janë djegur 34.010 hektarë sipërfaqe,prej të cilave 29.263 hektarë sipërfaqe e mbuluar nën pyje në pronësi shtetërore,si dhe sipërfaqe jo e mbulura me pyje prej 4.018 hektarë. 728 hektarë është siparfaqja e sektorit individual e cila nuk u kursye nga zjaret e kësaj vere. Masa e drujve të djegur si pasojë e zjareve të cilët i prekën pothajse të gjitha visit pyjore të  vendit ,ariti në  460,779 m2,ndërsa e gjith kjo shtetit i ka shkatuar dëm prej 880.087.340 denarë ose 14.427.661 euro. 

Përkundër dëmit material,demi me i madh nga keto zjarre ka qene ekologjik, nga vetë fakti se djegja e pyjeve sjell dhe prishjen e ekosistemit ne keto zona. Pikërisht për këtë,Qeveria e Maqedonisë ka premtuar se do ti sanojë pasojat nga zjarret e sivjetshme, mirëo do të angazhohet për rritjen e fondit  pyjor në Maqedoni. Zëdhënesi qeveriatrë Ivica Bocevski ka bërw të ditur se gjatë vitit të ardhshëm qeveria do të ndërmarrë aksion masiv për pyllëzim,I cili  do të realizohet në të gjitha rajonet e vendit dhe do të  mbillen aq drunj sa ka banorë në Republikën e Maqedonisë.

"Për pjesmarje në aksion,qeveria do të ftojë edhe sektorin civil,kryesisht qytetarët e vendit Organizatat Joqeveritare,Asociacionet dhe do të mbillen , aq drunj sa ka banorë në Republikën e Maqedonisë.  rreth 2.044.00 drunj, kuptohet sipas të dhënave të fundit që i marrim nga Enti shtetëror për statistikë", ka deklaruar  Bocevski.

Zjarret, që  kthyen një sipërfaqe të madhë të pyjeve  dhe malet në hi,flasin për një  katastrofë të mjedisit në vend ,gjatë vitit 2007.  Laura Avdiu  

forum na {tuloviot univerzitet
Menaxirawe so otpadot za po^ista sredina
Mora da se zapo~ne so iznao|awe na soodvetni re{enija za menaxiraweto na otpadot za podobruvawe na `ivotnata sredina a voedno i da se ispolnat del od obrvrskite od  evrointegracijata,  be{e zaklu~okot na v~era odr`aniot forum vo Tetovo. Ovoj javen nastan se odr`a kako del od proektot  "Upravuvawe so komunalen i cvrst otpad vo polo{kiot region" na Institutot za `ivotna sredina i zdravje pri Univerzitetot na Jugoisto~na Evropa vo Tetovo. Celtta na proektot e sozdavawe na baza na podatoci za situacijata so otpadot vo polo{ko, iznao|awe re{enija, analiza na kapacitetite i sli~no. Stanuva zbor za kompleksen proekt preku koj ovaa visokoobrazovna institucija saka da dade svoj pridones vo iznao|awe na dolgoro~ni re{enija  i nadminuvawe na problemite povrzani so menaxiraweto na otpadot i niskata svest za za{tita na `ivotnata sredina.
"Istra`uvawata poka`uvaat deka javnite pretrijatija ne se vo mo`nost po{iroko da dejstvuvaat.  Toa e taka poradi nemaweto soodveten kadar, teni~ka opremenost, slaba finanisiska mo`nost, postoewe golem broj divi deponii i sli~no. Seto toa ne dozvoluva uspe{no menaxirawe so otpadot , pa potrebno da se raboti na nadminuvawe na ovie problemi so {to }e se ovozmo`i iskoristuvawe na otpadot za reciklirawe i za dobivawe na energija, izjavi Murtezan Ismaili, profesor vo Institutot.
Profesor Ismaili prezentira{e elaborat na tema  "Menaxiraweto so otpadocite vo polo{ko" a za "Zgolemuvawe na svesta za reciklirawe" pred prisutnite zboruva{e d-r Mile Srbinovski, dodeka na temata "Beskorisnoto zapirawe na kolekcijata na oddelnite otpadoci se osvrna predstavnikot na Kompanijata za Inter in`enering, Frank Riedel.  So  proektot opfateni se 8 op{tini vo polo{ko, a spored analizite najmnogu smet sozdavaat op{tinite Tetovo i Gostivar.   25% od otpadot e od organsko poteklo, 12 % e hartija i karton, 10 % e plastika, 4% staklo i 3 % drvo.

Vladite mora pove}e da investiraat vo monitorirawe na klimatskite promeni, smeta Svetska meteorolo[ka organizacija

Bali, 4 dekemvri (MIA) - Klimatskite promeni ve}e predizvikaa negativni vlijanija na Zemjata i taa realnost bara od vladite da investiraat pove}e vo razvivawe na merki za odgovor na prirodnite i ekonomskite rizici povrzani so klimatskite promeni, soop{ti deneska Svetskata meteorolo{ka organizacija (SMO).
- Liderite ne samo {to morat da investiraat vo programi za ubla`uvawe na efektite od klimatskite promeni, tuku isto taka i za zajaknuvawe na postoe~kite merki i za prezemawe novi. Toa }e mu pomogne na naselenieto, javnite, kako i na privatnite biznisi i servisi da se adaptiraat za nedostig na voda, ekstremni vremenski i klimatski uslovi i drugi prirodni katastrofi, koi bi mo`ele da ja vlo{at sostojbata so klimatskite promeni, izjavi deneska generalniot sekretar na SMO Majkl @aro vo obra}aweto na konferencijata na ON za klimatski promeni {to zapo~na v~era na indoneziskiot ostrov Bali. 
Spored nego, mnogu pogolemo vnimanie treba da se posveti na adaptacijata na klimatskite promeni.
Na ostrovot Bali v~era po~na 11-dnevnata me|unarodna konferencija za klimatskite promeni.
Na Konferencijata pod patronat na Obedinetite nacii u~esnicite od pove}e od 180 dr`avi treba da se dogovorat za pokrenuvawe me|unaroden proces, koj do 2009 godina bi rezultiral so dogovor za „naslednik” na Protokolot od Kjoto koj istekuva vo 2012 godina.

Зголемен бројот на природни катастрофи

во 2006 година
Женева, 13 декември (МИА) - Бројот на природни катастрофи се зголемил во светот за околу 20 отсто за една година и достигнал рекордно ниво, се вели во годишниот извештај на Меѓународната федерација на Црвениот крст и на Црвената полумесечина.
Регистрирани се 427 природни катастрофи во 2006 година. Зголемувањето е 70 отсто за периодот 2004-2006 година.
- Податоција ја потврдуваат нагорната тенденција од последните години, изјави генералниот секретар Марку Нискала.
Од 1997 до 2006 година бројот на природни катастрофи се зголемил за 60 отсто во споредба со 1987-1996 година. Бројот на жртвите меѓу двата периода двојно се зголемил - од 600.000 на 1,2 милиона.
Бројот на настраданите во просек, се зголемил од 230 на 270 милиони лица.

„Либерасион“: Француска антинуекларна организација за нуклеарната „размена“ на Саркози
Париз, 12 декември (МИА)
- Се започна утрото на 24 јули, кога француски владин авион со бугарските затвореници и Сесилија Саркози се наоѓаа некаде меѓу Триполи и Софија. Тогаш организацијата „Sortir du nucleaire“ (Отказ на нуклеарната енергија) соопшти дека Никола Саркози и Гадафи склучиле вистинска нуклеарна трампа, чија монета за раскусурување беа бугарските медицински сестри, кои осум години беа држани во либиски затвор, наведува во статијата во денешното издание на весникот „Либерасион“ портпаролот на Организацијата, Стефан Лом.
Уште следниот ден беше потпишан прочуениот француско-либиски нуклеарен договор. Тој бил договорен уште пред извесно време - не бил составен за неколку минути во шаторот на либискиот диктатор, наведува Лом.
Според него, обидувајќи се да направи примамлива зделка, Париз сака да прокламира дека нуклеарниот реактор ветен на Либија е за десалинизација на морска вода.
- Тоа е измама. За таа цел многу е побргу, поевтино и поеколошки да се користи сончевата енергија, за која Либија веќе има ресурси, во случај да сака да инвестира во неа, а не во нуклеарната сфера, се разбира. Целта на Гадафи не е десалинизацијата на вода, туку нуклеарна технологија, преку која порано или подоцна ќе дојде до нуклеарно оружје, смета авторот.
Тој смета дека случаите со Иран и Северна Кореја докажуваат дека цивилните нуклеарни материјали се неодделиви од воените.
- Неслучајно големите светски сили не му веруваат на Иран, кој тврди дека неговата нуклеарна програма е со чисто цивилен предзнак. Доставувањето „цивилна“ нуклеарна технологија на Либија значи да му се помогне на Триполи порано или подоцна да се здобие со нуклеарно оружје. А дури и да немаат воен предзнак, нуклеарните активности се погубни по животната средина. Либија нема никакво решение за нуклеарниот отпад. Што ќе прави Гадафи со отпадот од реакторот на Саркози? На крајот на краиштата излегува дека Гадафи ќе биде награден за тоа што ги затвори и измачуваше бугарските медицински сестри. Само тоа недостасуваше - да падне на уцена претседател на нуклеарна држава. Точно тоа го направи Саркози, кога му даде предност на виновниот наместо на жртвите, заклучува Лом во статијата.

Жолтиот локвањ се враќа во Охридското Езеро
Охрид, 12 декември (МИА) - Жолтиот локвањ се враќа во Охридското Езеро. Првите лански засадувања во месноста Мазија покажаа дека локвањот повторно заживеа и се размножува, беше истакнато на денешната трибина на Македонското лимнолошко друштво од Охрид за зачувување на природата и враќањето на локвањот во неговото живеалиште.
На трибината беше речено дека локвањот кој покрај убавиот естетски изглед, убавиот мирис, а има и значајно место во фармакологијата, како последица на човечката негрижа речиси беше потполно уништен пред 30-ина години во северниот крајбрежен дел на Охридското Езеро. Сега го има уште во Галишта кај Струга, но и таму е на удар поради фрлањето на отпад, правењето на паркинзи и плажи и сега веќе се наоѓа на листата на Министерството за животна средина како загрозен вид на растенија.
Според проектот за враќањето на локвањот во Охридското Езеро се предвидува и наредната година негово засадување на други локации, но и потполна заштита. Целиот проект за жолтиот локвањ е вреден 11,5 илјади долари, а финансиски е потпомогнат од Меѓународниот глобален еколошки фонд и локалната самоуправа. Носител на проектот е Хидробиолошкиот завод од Охрид.

ILINSKA PLANINA

NOVA LOKACIJA ZA QUBITELITE NA PRIRODNATA UBAVINA

Pi{uva: Svetlana Veljanoska

Od ju`nata strana na Ki~evskata kotlina se nao|a edna od najgolemite i najubavi planini vo na{ava zemja. Toa e Ilinska planina. Najzinite strani sega se grani~en pojas pome|u trite op{tini: Drugovo, Debarca i Demir Hisar. Imeto go dobila po prorokot Ilija bidej}i na eden od nejzinite vrvovi, na  nadmorska viso~ina od 1525 metri se nao|a manastirot Sv Ilija. Ovde, na ovie prostori, osobeno vo letnite meseci, brojni se qubitelite na prirodata koi tuka gi pominuvaat vikendite i svoeto slobodno vreme.

Vrvot Liska koj e najvisok i se nao|a na 1908 metri nadmorska viso~ina  e posebno interesen. Od nego, pogledot na jugozapad se {iri se do Ohridskoto ezero. Planinata e prirodna vododelnica, bidej}i site nejzini izvori i reki koi se spu{taat niz zapadnite padini se slevaat vo Jadranskiot sliv, a onie od isto~nata strana svojata krajna destinacija ja imaat vo Egejskoto more.

Po ovaa planina se nare~eni i selata Malo i Golemo Ilino koi se posebno zna~ajni za qubitelite, no i prou~uva~ite na etnologijata, pred se, poradi arhai~niot na~in na `iveewe na nivnite `iteli vo ku}ite od koi pove}eto navlegle vo vtoriot vek od svoeto postoewe.

Vo neposredna blizina na Golemo Ilino se nao|a izvorot na vtorata po

zna~ewe reka vo Makedonija, Crna reka.

Osvojuvawe na vrvovite

 Ilinska planina nudi solidni mo`nosti za razvitok na letniot i zimskiot planinski turizam. Pristapnite pati{ta od Ki~evo i Ohrid vodat skoro do podno`jeto na najvisokiot vrv Liska. Istovremeno ima povrzanost na Zapadnata magistrala od Ki~evo preku seloto Velmej vo op{tinata Debarca, se do Demir Hisar na sprotivnata strana na planinata i ponatamu pak kon Ki~evo ili Bitola.Ova e samo preduslov za ponatamo{no razvivawe na infrastrukturata vo ovoj region.

Zasega Ilinskata planina e posetuvana samo od vistinskite qubiteli na planinata, brojnite planinari i izvidnici od regionot, a vrv na zadovolstvoto za site niv e prestojot vo  manastirskiot kompleks ,,Sv Ilija,, kade mnogumina za nekolku ~asovi go nao|aat svojot duhoven mir.

Da ne gi zaboravime i bilko sobira~ite od okolnite sela koi skoro vo sedum meseci vo godinata sobiraat najrazli~ni plodovi od prirodata. Lekovitite bilki, pe~urkite, {umskite plodovi gi koristat i za sebe, no golemi koli~ini davaat vo proda`ba i na toj na~in ja obezbeduvaat svojata egzistencija. Selektiranite rastenija se pakuvaat vo ~aevi vo pogonite {to se gradat na ovie prostori, a se po~esto se fla{iraat i bistrite planinski vodi i se prodavaat nasekade niz marketite vo Republikava kako poznatata Ilinska voda. Mesnoto naselenie se nadeva deka }e proraboti i inicijativnosta kaj lokalnite vlasti i }e po~ne izgradbata na Zimski turisti~ki centar bidej}i sneg ovde ima od noemvri pa se do maj, a priodot do skija~kite objekti e mo`en duri i vo najekstremni zimski uslovi.

Проект „Сите сме заедно во кругот“

Воспоставување на модел за примарна селекција и откуп
на пластична ПЕТ амбалажа во средните училишта во Гостивар

Средношколците во Гостивар од следната недела започнуваат со програма за селекција и откуп на пластична ПЕТ амбалажа во своите училишта.

Ова е прва организирана и континуирана програма за рециклирање во нашата земја, која ги вклучува сите елементи за „затворање на кругот“ - потрошувачи, посебни места за собирање на амбалажата (контејнери за ПЕТ пластика), дефинирани термини за одлагање на пластичниот отпад и организиран откуп од страна на приватна компанија.

„Сите сме заедно во кругот“ е проект на Здружението на граѓани „Фронт 21/42“, а се спроведува преку програмата Сектор на РЕЦ, а финансиран од Шведската агенција за меѓународна соработка (СИДА) и Буџетот за билатерална програма на Британската амбасада во Македонија.

Цел на проектот е  одржлив еколошки и економски развој во урбана средина преку практична имплементација на програма за редуцирање и рециклирање на цврст отпад.

Посебни цели на проектот се:

- Намалување на цврстиот отпад на територијата на општина Гостивар;

- Подигнување на еколошката свест и едукација на граѓаните од општината;

- Стимулирање на еколошки одржливо бизнис размислување кај младата популација, како еден од основните предуслови на оддржливата економија;

- Соработка и разбирање на различни етнички групи преку поставување на заеднички интереси кои ги надминуваат националните и партиските;

- Воспоставување на основа за долготрајна соработка помеѓу различни општествени чинители (локална самоуправа, едукативен сектор, приватен сектор, невладин сектор).

Проектот "Сите сме Заедно во кругот" се базира на претходно спроведено истражување на територијата на општина Гостивар, кое Фронт 21/42 го спроведе во Септември 2006. Во рамките на истражувањето беа анкетирани 400 ученици од средните училишта, 160 наставници, 220 посетители на изложбата "Север Југ Исток Запад" и претстaвници на Општина Гостивар. Средношколците од Гостивар и нивните професори покажаа завидно ниво на еколошка свест кога станува збор за цврстиот отпад, додека општината го издвои цврстиот отпад како еден од најголемите приоритети - изработен е идеен проект и физибилити студија за депонија за цврст отпад со рециклажа.

Имплементацијата на проектот започна во јуни 2007, кога во секое училиште беше формирана мултиетничка работна група која ќе ги надгледува и води проектните активности во своето училиште. Фронт 21/42 организираше работилници за градење на капацитетите на работните групи, а во рамките на проектот се набавија компјутери, печатари и канцелариски материјали со кои се опремија работни кабинети за секоја работна група.

Сите средношколци во Гостивар добија едукативни брошури за одржлив развој и рециклирање.

Во рамки на проектот Фронт 21/42 склучи договор за откуп на собраната амбалажа со приватната компанија ЕкоПет. Сите средства добиени од откупот компанијата директно ќе им ги префрла на училиштата. На крајот од годината учениците, преку гласање, сами ќе решат за што ќе бидат наменети овие средства.

Проектот има и натпреварувачки карактер, кој дополнително ќе ги стимулира учениците активно да се вклучат во него. За најуспешниот поединец предвидена е награда И-под или дигитална камера, а најуспешното училиште ќе добие награда во висина од 500,00 Евра. Општина Гостивар на најуспешните ќе им додели благодарници на завршна свеченост која ќе се организира на крајот од учебната година.

Секоја работна група има задача следната учебна година да формира нов тим кој ќе продолжи со проектот со што се обезбедува самоодржливост на овој проект и по неговото официјално завршување.

1 Tetori, dita botërore e vedbanimeve

Laura Avdiu

Me moton “Qytet i sigurtë është qyteti i vërtetë”bota festoi 1 Tetorin,ditën e vendbanimeve ose shtëpisë.Komitetit kombëtar për lagje dhe banim Habitat Maqedoni,pranë Ministris së Ambientit dhe Planifikimit Hapsionorë me këtë rast organizoi ekspozitë me temë “Shtëpia ime”.U ekspozuan punime e përgadituar nga fëmijët e çerdhes frankofonike,dhe sh.f.Luben Lopek. Komitetit kombëtar për lagje dhe banim Habitat Maqedoni,në ditën botërore të shtëpisë, përkujtoi opinionin se gjithkush meriton të jetojë në shtëpi komode,edhe përkundër faktit se në vend, gjithnjë e më i madh është numri i familjeve të cilat nuk kanë kulm mbi kokë,ose jetojnë në shtëpi,ku mungojnë edhe kushtet elementare për jetesë.

“Dua ta përkujtoj opinionin se gjithkush e meriton një shtëpi komode dhe të reahatshme, secili fëmijë duhet të zhvillohet në ambient të shëndoshë,edhe përkundar asaj se shumë fëmijë nuk e gëzojnë këtë fat”,dekalaroi Darko Bulldiovski përfaqësues I Habita Maqedonia.

Habita Maqedonia deri më tani ka ndihmuar afër 200 familje përmes fondit për shtëpi më të mira.

„E dimë që shumica e shtëpive të Maqedonisë janë të vjetra afër 30 vite dhe kanë nevojë për ndihmë ose renovim”,udeklaroi Bulldiovski.

Komiteti kombëtarë për lagje dhe banimi Habitat, në poresin e dërguar me rastin 1 Tetorit ditës botrore të vendbanimeve,  përkujtoi botën për përgjegjësinë kolektive për ardhmërin e vendbanimeve.

“Arsyeja më e rëndësishme për frikë dhe pasiguri në shum qytete është kriminaliteti dhe dhuna. Kërcnime tjera të rëndësishme  për sigurin e qytetarëve janë shpërgulja me dhunë,pasiguria e shfrytëzimit të së drejtës për vendbanim,fatkeqësit natyrore dhe fatkeqësit e shkatuar nga vet njeriu,duke përfshirë edhe ndryshimet klimatike thuhet mes tjerash në raportin e Komitetit kombëtarë për lagje banimi Habitat”. Dita botrore e vedbanimeve festohet tradicionalisht nga Kombet e Bashkuara nga viti 1985.

Vo gradinkata "Bratstvo -edinstvo" vo ^air

Postaveni temelite na krovnata gradina

Krovnata gradina na detskata gradinka Bratstvo-Edinstvo }e slu`i za podobruvawe na ekolo{kite standardi vo definirana urbana `ivotna sredina

Detskata gradinka Bratstvo edinstvo vo naselbata ^air, vo petokot be{e doma}in na nesekojdneven nastan:postavuvawe na krovna gradina vo nejziniot objekt. Spored pretsavnikot na op{tina ^air, g. Hoxa ova e prv objekt od vakov vid Makedonija koj e postaven na edna javna ustanova i }e bide odli~en primer od koj drugite }e treba da u~at.
Proektot koj go sproveduva humanitarnata organizacija "Darovest" go promovira odr`liviot razvoj vo urbani sredini preku izgradba na krovni gradini. Spored Nikolina Spasikova, pretsedatel na "Darovest" krovnata gradina na detskata gradinka "Bratstvo-Edinstvo" }e slu`i za podobruvawe na ekolo{kite standardi vo definirana urbana `ivotna sredina.
Proektot "Krovna gradina" pretstavuva pilot programa, koj ima dva dela, objasni Spasikova. I toa prakti~en i demonstracionen del. Prakti~niot del e definiran preku konstrukcija na krovna gradina koja bi imala za cel podobruvawe na odredeni ekolo{ki standardi vo dadenata `ivotna sredina. Demonstracioniot del, pak, e naso~en kon podignuvawe na javnata svest preku metodi na edukativna kampawa za promovirawe na zeleni povr{ini vo urbanite sredini i odr`uvawe na istite.
Krovnata gradina se o~ekuva da bide pu{tena vo upotreba vo period od 4 nedeli.

Proektot go sproveduva organizacijata "Darovest" vo partnerstvo so op{tina ^air i toa preku Programata SEKTOR na Regionalniot centar za Za{tita na `ivotnata sredina za Centralna i Isto~na Evropa. Ovaa programa ja finansira {vedskata agencija za me|unaroden razvoj i sorabotka (Sida).
 

Rekata Temnica go zagaduva Ki~evo no i polovina Makedonija

Pi{uva: Svetlana Veljanoska

Vaka izgleda koritoto na rekata Temnica popoznata kako Ki~evska reka, koja za onie koi ne znaat, se vleva vo rekata Treska, a preku nea i vo Vardar. Stanuva zbor za deponijata koja so decenii se koristi za odlagawe na komunalniot smet od Ki~evo. Sekoj den  na nea se deponiraat  okolu 80 m³ otpad, mese~no okolu 2400m³ a godi{no pove}e od 30 000 m³  otpadni materii od sekakov vid. Spored sostavot najgolem del od otpadot go so~inuvaat materiite od organsko poteklo duri 54% a ostatokot  e 16% PVC, 10% hartija od najrazli~en vid, 8%staklo, 7% metal i 5% ostanati vodovi na otpadni materii koi gi sozdavaat okolu 30 000 `iteli na gradot.

Otkako zapo~na da se sobira `elezoto, na deponijata sekojdnevno mo`at da se vidat lu|e koi go izdeluvaat od drugoto ,,|ubre,,. Denovive na eden otkupen punkt vo Ki~evo zapo~na da se otkupuva i plastikata pa najverojatno i plasti~nite {i{iwa za skoro vreme }e is~eznat od deponijata.

Me|utoa deponijata predizvikuva problem vo pogled na ekolo{koto zagaduvawe na gradot. Taa se nao|a na samo 200 metri od poslednite ku}i vo gradot , me|u koi e i ku}ata na ki~evskiot gradona~alnik. So zatopluvaweto na vremeto se javuvaat samozapuluvawe na smetot a ~adot i neprijatnata mirizba, poradi konfiguracijata na zemji{teto se naso~uva direktno kon gradot.

 Vo pogled na zagaduvaweto na vodata na rekata Temnica, dovolno zboruvaat i prilo`enite fotografii. Na prostor od nekolku stotici metri re~noto korito koe porano be{e {iroko deset metri sega e namaleno samo na 2-3 metri, a se drugo e zatrupano so smet. Pra{awe na denovi e koga vodata }e go odnese seto toa |ubre . Ne se pravat merewa na kvalitetot na vodata vo ovoj del, no najverojatno e pod sekoja klasa, bidej}i |ubreto e vo samata voda a vo nego ima se i se{to: od nerazgradlivi otpadoci pa se do pcovisani ku~iwa i drugi doma{ni `ivotni.

-Mnogu pati do sega sme imale sredbi so drugite gradona~alnici vo regionot, me|utoa , barem do sega nikako ne uspevame da najdeme re{enie na ovoj problem- veli gradona~alnikot na Ki~evo, Vladimir Toleski. Gradot nema lokacija za izgradba na sanitarna deponija a ne uspea nitu proektot za izgradba na  regionalna deponija za Jugozapadniot del na Republikata so koja treba{e da bidat opfateni 35 op{tini. Sme razgovarale i so gradona~alnicite na op{tinite Ohrid i Debarca no i tamu koga `itelite na nekoe selo }e doznaeja deka se razgovara za deponija vo nivniot atar reagiraa i razgovorite bea doveduvani do }or sokak-dodava toj.

Nexhmedin Shaqiri MRTV

Papastërtia, mbeturinat, veturat, pluhuri i madh janë faktorët kryesorë që ndotin ambientin jetësor në Shkup dhe në përgjithësi në Maqedoni. Për këtë shkak patjetër duhet të merren masa për parandalimin e këtyre dukurive, për shkak se përveç dëmtimit të shëndetit të njeriut, dëmtohen edhe racat e kafshëve dhe shpendëve që kanë mbetur në masë të vogël në vend.

Për paramndalimin e kësaj dukurie patjetër duhet angazhim i madh i institucioneve shtetërore qeverisëse dhe organeve komunale.

Përndryshe qyteti i Shkupit dhe njerëzit e rëndomtë  duhet të  mbjellin më shumë gjelberime, dhe duhet organizuar më mirë stacionet për hudhjen e mbeturinave.

Siç dihet në Shkup kohëve të fundit ështe në rënie numri i bilbilave dhe për këtë shkak i gjithë opinioni është në stres se mos të bie tërësishtë ky lloj i bilbilave të cilët e zbukurojnë qytetin, dhe për këtë shkak të mos zhduket kjo racë, siç thash edhe më lartë duhet të mirren masa dhe të mbjellen më shumë drunj, për t’iu krijuar mundësi për të krijuar foletë e tyre.

Selo Izvor
Eko proizvodi i doma{ni rakotvorbi

Idninata na zemjava e vo proizvodstvoto na zdrava hrana.Vo op{tinata Drugovo zapo~na da funkcionira zdru`enie koe se stremi da go popularizira toj na~in na `iveewe.

Pi{uva: Svetlana Veljanoska

Vo registarot za zdru`enija na gra|ani vo Osnovniot sud vo Ki~evo postoi i Zdru`enieto za za{tita i razvoj na ruralni prostori ,,Izvor,,.
Ova zdru`enie u{te od samiot po~etok se vklu~i vo nekolku va`ni segmenti vo sferata na zemjodelskoto proizvodstvo vo na{ata zemja. Imeno ~len e na Federacijata na farmeri na RM, staveno e vo Registerot na Ministerstvoto za zemjodelstvo, {umarstvo i vodostopanstvo, kako i vo onoj na Ministerstvoto za urbanizam, grade`ni{tvo i za{tita na `ivotnata sredina. Isto taka toa e pridru`na ~lenka na Sojuzot za tehni~ka kultura na RM. Za se ova da se realizira potrebno e vreme no i `elba za rabota. Pretsedatelot na zdru`enieto Sa{a Dukoski objasnuva koja e programata za rabota so koja uspeale za tolku kratko vreme da se najdat na popisot na site ovie institucii
-Osnovni celi i zada~i na na{eto Zdru`enie se unapreduvawe i za{tita na ruralnite prostori so razvoj na ekolo{ko zemjodelsko proizvodstvo, unapreduvawe na farmerstvoto, za{tita na tradicionalnite narodni rakotvorbi, sorabotka so lica koi nudat turisti~ko ugostitelski uslugi, za{tita na `ivotnata sredina, sorabotka so lica koi se zanimavaat so ekolo{ki i agroturizam kako i drugi aktivnosti od interes za zaednicata. Mati~na baza na funkcionirawe e op{tinata Drugovo. So samoto toa {to go nosi imeto ,,Izvor,, sakavme na simboli~en na~in da poso~ime deka na{a prva gri`a }e bide dolinata na rekata Treska i toa pred se nejziniot del koj zapo~nuva tokmu na nejziniot izvor vo istoimenoto naseleno mesto. Vklu~ena e lokalnata samouprava na op{tinata Drugovo i na{ite aktivnosti se staveni vo nivnata godi{na programa. Na{a tendencija e da gi opfatime i drugite op{tini po tekot na rekata Treska pred se onie vo Ki~evskata kotlina no i Makedonski brod , Pore~ieto se do vlivot vo ezeroto Kozjak.
Zdru`enieto ima i svoi prioriteti, a toa e proektot za ,,Slatkovodni eko- sistemi,,.posveten na odr`uvaweto i koncentriraweto na biolo{kata raznovidnost vo slatkovodnite ekosistemi vo izvorot na rekata Treska, {to e eden od proektite koi bi trebalo da se realizira vo naredniot period. Osnovna cel }e bide za{tita na izvorot na rekata Treska i prostorot okolu ovoj izvor. Tendencijata im e po uspe{na realizacija na prvata faza da prodol`at so za{tita na te~enieto na Treska no i nejzinite pritoki, kako {to e Beli~ka reka. Vo sorabotka so JP ,,Studen~ica,, }e napravat napori sli~na za{tita na eko prostorot da se napravi i po tekot na rekata Studen~ica.
Na po~etokot se locirani po tekot na Treska, i toa od nejziniot izvor do vlivot vo Ki~evska reka kade ima pomalo zagaduvawe i kade rekata Treska ima mo`nosti da se za{titi.
^lenovite na ova Zdru`enie imaat pove}e planovi, a edno od niv e da napravat centar vo seloto Izvor. Za taa ideja, g. Dukoski veli:
,,Dokolku se obezbedat dovolno sredstva od donacii planirame starata u~ili{na zgrada vo seloto Izvor da bide centarot od koj }e rabotime. Tuka bi se formirala institucija koja bi sodr`ela eko -pazar, eko turisti~ka zona, soba za izlo`ba na tradicionalni nosii i predmeti za doma}instvoto... Ovde bi mo`el da se formira i Regionalen centar bidej}i mestopolo`bata e odli~na. Za seloto Izvor ovaa godina }e se izraboti urbanisti~ki plan a bidej}i tuka minuva Magistralniot pat M5 od Skopje kon Ohrid vo tekot na letnite meseci dnevno pominuvaat od 2000 do 5000 vozila. Ovoj prostor seu{te ne e zagaden iako se nao|a na edno taka frekfentno mesto, i tokmu zatoa smetame deka treba da se raboti na negovata ekolo{ka za{tita. Ima{e i edna ideja za za{tita na vodnite potencijali i nivno iskoristuvawe od KVF bankata. Nie }e se potrudime toa da bide vo razumni ramki, da ne se naru{i prirodniot eko sistem, da nema enormna gradba na ribnici i pogoni koi mo`at nego da go naru{at a }e se obideme da obezbedime sredstva za izgradba na mini farmi za proizvodstvo na ekolo{ki proizvodi kade golem broj mladi lu|e bi na{le i svoe vrabotuvawe. ,,
Na mini eko pazarot }e se plasiraat ekolo{kite proizvodi, {umski plodovi, lekovite bilki , rakotvorbi i sl. Najva`no e da se obezbedat finansiski sredstva za `iveewe za lokalnoto naselenie koe sega e na rabot na egzistencijata. Imame soznanija deka izvesen broj mladi lu|e se zainteresirani za ovoj na~in na proizvodstvo i `iveewe. Ima interes i od Debarca i Pore~ieto i ako se uspee vo ovoj proekt istiot bi mo`el da se pro{iri i na drugata strana od planinata Stogovo, preku Preseka no i vo Pore~ieto, dva siroma{ni kraevi vo Zapadniot del na Republikava.
,,Idninata na Makedonija e vo proizvodtvoto na ekolo{ki zdrava hrana i tuka lu|eto }e treba da baraat svoja egzistencija. Nie pravime obid toa da go zapo~neme vo na{eto podra~je. ,,- veli Dukoski.
 

Makedonija se vklu~uva vo svetskata kampawa protiv klimatskite promeni

Na{ata klima se menuva, mora da se promenime i nie

Ekolo{kata NVO FRONT 21/42 vo sorabotka so Britanskata ambasada vo Skopje ja zapo~naa kampawata Na{ata klima se menuva, mora da se promenime i nie.

Kako {to istakna Iskra Stojkovska od “Front 21/42 “, celta na proektot e da se motivira aktivno u~estvo na makedonskata populacija vo globalnata kampawa za klimatskite promeni.

Vo ramkite na proektot tie napravile istra`uvawe za toa kolku makedonskite gra|ani se zapoznati so klimatskitepromeni. Rezultatite do koi do{le govorat deka re~isi ni{to ne znaeme za ovaa problematika. Kako prilog na toa e odgovorot na 31 otsto od ispitanite sredno{kolci, koi na pra{aweto koj e vinoven za klimatskite promeni odgovorile - bo`jata voqa. Isto taka interesn e i podatokot deka najgolem broj na ispitanici rekle deka }e pridonesat so sopstvenoto odnesuvawe da se namalat posledicite od klimatskite promeni so {to }e vnimavaat kade }e go frlaat otpadot, {to govori kakvo e poznavaweto na makedonskite gra|ani okolu ovaa problematika.

Celta na proektot e edukacijata na naselenieto, posebno na sredno{kolcite. Vo ramkite na proektot }e se organiziraat javni debati, izlo`bi, po{umuvawa so 28.000 sadnici, i toa vo dve fazi, a kako del od kampawata na ON,  „Milijarda drva niz planetata„.

Britanskiot ambasador Endrju Ki, koj isto taka u~estvuva{e na presot istakna deka i na{ata zemja ima golem udel vo borbata protiv klimatskite promeni. Spored nego sekoj gra|anin vo Makedonija treba da se vklu~i vo borbata protiv klimatskite promeni, so toa {to }e go smeni na~inot na `ivot. Za nego najva`no e gra|anite na Makedonija da vnimavaat na potro{uva~kata na elektri~nata energija i namalenata upotreba na vozilata. Kon negovata akcija vo borbata protiv klimatskite promeni se vklu~uva i negovata sopruga Xoana Ki, koja e ekspert za klimatski promeni. Taa smeta deka ovaa tema e najva`na vo svetot i deka dokolku ne se stori ne{to vo nasoka na namaluvawe na posledicite od klimatskite promeni deka mo`e da dojde do katastrofalni posledici, pa duri i bri{ewe na celi eko-sistemi.

VIP ZA VIP PRETPLATNICI

Skopje, 19 septemvri:  Od utre na pladne,  startuva noviot mobilen operator VIP koj so pri-pejd ponuda od 7,7 denari, odnosno 9,09 denari kon site mre`i atakuva da bide najeftin operator vo mobilnata telefonija vo Makedonija. No, toa ne e edinstvenata novina koja ja nudat. VIP za prvpat na makedonskiot pazar }e ponudi besplatna SIM karti~ka, odnosno za 200 denari klientot dobiva SIM karti~ka so kredit od 200 denari i broj. VIP nudi i ~etiri vida na vau~eri i toa po cena od 100, 300, 700 i 1200 denari.
Glavniot izvr{en direktor na Telekom Avstrija Grup i na Mobilkom Avstrija, Boris Nem{i} na dene{nata pres konferencija izjavi deka tie gi ispolnile obvrskite od dogovorot, dodeka glavniot izvr{en direktor na VIP za Makedonija, Mladen Pejkovi}, re~e deka korisnicite im se najva`ni i oti toa go poka`uva imeto VIP.
Boris Nem{i} istakna deka toj e gord {to gi isplnile vetuvawata kon makedonskite gra|ani, deka investirake 10 milioni evra za licencata i dopolnitelni 50 milioni vo mre`ata i uslugite, kontakt cenatrot i proda`nata mre`a.
VIP operatorot e ~len na Mobilkom Avstrija grupacijata koj na 26 mart ja dobi licencata za tret mobilen operator so uplata od 10 milioni evra. Tie pobedija na tenderot za desetgodi{na licenca za GSM 900/1800.

Во Канада почнува еднонеделен форум за заштита на озонската обвивка

Во Монтреал започна конференција посветена на заштитата на озонската обвивка во атмосферата. На неа се очекува да учествуват претставници од 190 држави во светот.  Почетокот на еднонеделниот форум се совпаѓа со 20-годишнината од потпишувањето на Мотреалскиот протокол за материите што го уништиваат озонскиот слој.Конференцијата е свикана денови пред организираната од Бан Ки-мун средба на педесетина државни и владини претставници која ќе биде фокусирана на климатските проблеми. Монтреалскиот договор се смета за најефективен меѓународен договор досега од областа на екологијата.

Еко новинарите се обединија во НЕА

Ресен, 25 јуни (МИА) - Во Преспа викендов беше формирана Новинска еколошка агенција (НЕА), во која ќе можат да членуваат новинари кои ги обработуваат темите од областа на екологијата во рамките на своите медиуми.
Филип Спировски, претседател на НВО „Новинарите на правото на жените, децата и заштита на животната средина“ истакна дека овој проект има за цел да се сврти вниманието кон животната средина во Македонија, затоа што  факт е дека новинарите повеќе сакаат да пишуваат за теми кои се далеку од оваа област како политиката или економијата, а во светот темите за  заштитата на животната средина се на првите страници од пишаните и во ударните термини на електронските медиуми.
- Во натамошниот период целта ни е да станеме одржлива мрежа на еко-новинари која прилозите на своите членови ќе ги пласира надвор од нашата земја, истакна координаторот на проектот Наташа Доковска.